Azerbaycan’ın “Muğam” geleneği dünya müzikleriyle sahneye taşınıyor

Azerbaycan‘ın ünlü halk sanatkarı ve muğam yorumcusu Alim Kasımov, kızı Fergana Kasımova ve Azerbaycanlı sanatçı Ferid Merd, Azerbaycan müzik geleneği muğamı farklı müzik kültürleriyle sahnede yaşatıyor.

Azerbaycan müziğinin esaslı formlarından muğam, ustadan çırağa aktarılan yapısıyla bugün de sahnede yaşamaya devam ediyor. Muğam müziğinin değerli temsilcilerinden Kasımov, kızı Fargana Kasımova ve Azerbaycanlı sanatçı Merd, CSO Ada Ankara’da sanatseverlerle buluştu.

Alim Kasımov, konser öncesinde, muğamın manevi dünyasını, jenerasyonlar ortası transferi ve farklı müzik kültürleriyle kurduğu ilgiyi ve müzik hayatını AA muhabirine anlattı. Kasımov, müziğe planlı bir eğitimle değil, vakit içinde şekillenen bir yönelişle başladığını söyledi.

Kasımov, “Çocukluğumdan beri, nerede denk geldiyse çaldım, söyledim. Görenler bana bu sanatın peşinden gitmemi söyledi. Farklı yerlerde çalıştım, emekçilik yaptım, sürücülük yaptım.” sözünü kullandı.

Daha sonra müziğin hayatındaki yerini netleştirdiğini lisana getiren Kasımov, “En sonunda baktım ki öbür bir şey olmuyor, geldim ve müzik okuluna girdim, oradan başladım.” dedi.

Muğamın sırrını okulda öğrenmeye başladığını aktaran Kasımov, muğamın sıradan bir müzik tipi olmadığını vurguladı.

Kasımov, muğamın lakin dinlenerek ve hissedilerek anlaşılabileceğini belirterek, “Muğamı anlatmak için onu maneviyat kulağıyla dinlemek gerekir. Bu bir sufi, derviş halidir. Bu, Allaha yanlışsız giden bir yoldur. Ben bu türlü anlıyorum. İnsanı temizleyen bir müziktir.” diye konuştu.

Bu geleneğin usta-çırak alakasıyla aktarıldığını kaydeden Kasımov, eğitim sürecinde öğretmenin söylediğini öğrencinin tekrar ettiğini anlattı.

Muğamın, UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne dahil edilme sürecinin ağır konser periyotlarının akabinde gerçekleştiğini vurgulayan Alim Kasımov, bilhassa Avrupa’da birçok kıymetli sahnede konser verdiklerini, yapılan bu çalışmaların akabinde bu unvana layık görüldüğünü söz etti.

“Bu geleneği yaşatmaya devam ediyoruz”

Muğamın, Azerbaycan’da yaşayan ve aktarılmaya devam eden bir gelenek olduğuna dikkati çeken Kasımov, şunları paylaştı:

“Şu anda gençler ve yeni nesiller ortasında muğama ilgi var. Hem enstrüman hem de vokal alanda muğam icra eden çok güzel gençler yetişiyor. Ustalarımız var, bu geleneği devralacak bir genç nesil da geliyor. Muhakkak bir dinleyicisi var. Biz de bu geleneği yaşatmaya devam ediyoruz. Muğam düğünlerde de dinleniyor, söyleniyor. Konserlerde muğamı farklı müzik tipleriyle bir ortaya getiriyoruz. Bu yaklaşım muğamın yapısından kaynaklanıyor. Bizim muğamımız o denli bir yapıya sahip ki bütün müziklerin içinde uyarlanabilir. Hamur üzere bir şeydir. Hangi müziğin içine koyarsanız koyun, orada yeniden bizim muğamımız vardır. Muğamın ritmi öteki müziklerle ahenk sağlar.”

Ankara’daki konserlerine de değinen Kasımov, kente birinci kere yaklaşık 40 yıl evvel Fransız Konsolosluğu davetiyle geldiğini lakin bu daveti Türk kardeşlerinden beklediğini de vurguladı.

Genç sanatkarlara seslenen Alim Kasımov, müzik seyahatine manevi temellerle başlanması gerektiğine dikkati çekerek, şöyle devam etti:

“Hafif müzik daha sonra gelebilir fakat başlangıç halk müziği, muğam ve manevi bedellerle olmalı. Ondan sonra seçimi de, yolu da, ilmi de, sanatı da, sesi de vakitle kendini gösterir. Bu müzik, biraz niyet ister, biraz da ruh hali ister. Bu yüzden dinleyicisi az olur lakin nitelikli olur. O nitelikli dinleyicilere sıhhat diliyorum, gelecekteki dinleyicilere uğurlar diliyorum.”

“Herkes muğam okuyamaz”

Fargana Kasımova ise şimdi bebekken muğam sesleriyle çevrili bir ortamda bulunduğunu, çocukluk yıllarının muğamla iç içe geçtiğini lisana getirdi.

Kasımova, “Yani bir çocuk nasıl büyürse, bir sesi taklit ederek, annesinin sesini ya da dedesinin sesini duyarak büyür. Lakin benim için o seslerin ortasında farklı bir ses vardı, muğam sesi. Babam tar çaldığında ağladığımı anlatır.” kelamlarını sarf etti.

Muğamın insanın varoluşuyla ilişkili bir ses olduğunu vurgulayan Kasımova, “Muğam var olan bir şeydir. Biz olsak da olmasak da bizden evvel de vardı. Tahminen de kainatın kendi sesidir. Herkes muğam okuyamaz zira bunun Allah tarafından beşere yazılmış olması gerekir.” dedi.

Muğamın gazeller üzerine kurulu yapısının, kelam ve sesi birbirinden ayrılmaz hale getirdiğini söz eden Kasımova, bu birliktelik sayesinde muğam icrasının mümkün olduğunu aktardı.

Babası Alim Kasımov ile sahneyi paylaşmanın kendisi için vakitle bir yol ve çizgi haline geldiğini lisana getiren Kasımova, bu birlikteliği, “İki canda bir ruh ya da bir muğamın iki ruhta seslenmesi gibi” tabirleriyle tanımladı.

“Doğu, Batı ve Avrupa müziğinin istikrarlı bir buluşması”

Azerbaycanlı sanatçı Ferid Merd de Türkiye’deki sahne tecrübesinin akabinde Azerbaycan’da kendi bestelediği projeler üzerinde çalıştığını belirtti.

Alim Kasımov’la tanışma sürecinin kendisi için özel bir mana taşıdığını, bu birlikteliğin hayalden gerçeğe dönüştüğünü anlatan Merd, “Alim Bey, Azerbaycan’ın yaşayan bir müzik efsanesi. Her müzisyenin hayalidir onunla birebir sahneyi paylaşmak. Ben bir gece düşümde Alim Bey’le konser verdiğimi gördüm. Sonraki gün de ‘Ben arayacağım’ dedim ve nitekim kısmet oldu.” diye konuştu.

Konserlerde farklı müzik kültürlerini bir ortaya getirmeyi hedeflediklerini vurgulayan Merd, “Biz konserleri birkaç müzik kültürünün armonisi olarak düşünüyoruz. Ben Türk sanat müziği ve İtalyan opera çizgisinden geliyorum. Alim Bey ve Fergana Hanım da Azerbaycan muğamıyla bunu tamamlıyor. Doğu, Batı ve Avrupa müziğinin istikrarlı bir buluşması oluyor.” değerlendirmesinde bulundu.

Müziğin bir halkın en kıymetli miraslarından biri olduğunu lisana getiren Merd, bu mirası hakikat ve nitelikli biçimde gelecek nesillere aktarmayı amaçladıklarını, dinleyicilerin bozulmamış, nitelikli müzikle buluşmasının bedelli olduğunu kaydetti.