Başkent’te Türk lisanının bugünü ve geleceği konuşuldu

Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun, Prof. Dr. İlber Ortaylı, Prof. Dr. İskender Öksüz ve Prof. Dr. Yusuf Halaçoğlu, “15 Aralık Dünya Türk Lisanı Ailesi Günü” kapsamında düzenlenen konferansta Türk lisanının bugünü ve geleceğini ele aldı.

Ankara Büyükşehir Belediyesince, Kocatepe Kültür Merkezi’nde düzenlenen konferansın moderatörlüğünü Prof. Dr. Yusuf Halaçoğlu yaptı.

Halaçoğlu, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş’ın rahatsızlığı sebebiyle programa katılamadığını belirterek, verdiği dayanak ve mesken sahipliği için Yavaş’a teşekkür etti.

Rahatsızlığı nedeniyle konferansa görüntü kontağı ile katılan tarihçi Prof. Dr. İlber Ortaylı, Türkçenin Çin içlerinden Tuna uzunluğuna kadar bir lisan ailesi olduğunu, Türkçe konuşanların bir formda anlaşabildiğini söyledi.

Türk lisanının konuşulduğu ülkelerde geçirdiği sarsıntılarla birlikte hal değiştirdiğini anlatan Ortaylı, Orta Asya’da birtakım sözlerin Rusçalaştığını, Balkanlar’da da diğer türlü bir değişim yaşandığını kaydetti.

İlber Ortaylı, şöyle devam etti:

“Sınırsız bir halde lisanı ayıklamak Türkçede mümkün değildir. Yeni sözleri atmak taraftarı değiliz. Filolojik tetkiklere devam etmeliyiz. Türkçe konuşulan lisanların her biri lehçedir diyenler var. ‘Lehçe değil, lisandır’ diyenler vardır. Soğuk harpte büyüyen kuşağın vaktinde bu yapay bölünmenin, Sovyetler Türkolojisinin Rusya’dan aldığı bir siyaset olduğu, bölücü olduğu konuşuluyordu. Lakin o denli değil, Amerikan Türkolojisi ortaya çıktı çıkalı, daha gülünç görüşler ortaya çıkıyor. Lehçeyi lisan haline getirmek düpedüz siyasaldır. Türk dünyası lisanlarında Cumhuriyetlerimize, siyasi sonlarımıza tekabül edenleri bugün konuşup, ele alıyor ve kabul ediyoruz. Maalesef Azerbaycan halkının konuştuğu İstanbul Türkçesini Türkiye’de kaybettik. Türkiye’nin hoş Türkçesi İstanbul Türkçesidir. Türkçe kabiliyetli bir lisandır. Şayet bugün Türkçemizi istila eden düşman dalga olmasa, yani televizyonlardaki spikerlerin makûs Türkçesi olmasa ve bunlar okullara yayılmasa, özellikle kız çocuklarına kibar bir lisan örneği empoze edilmese, Türkçemizin bozulmasına neden yoktur.”

“Kırım Türkleri Rusya baskısı altındadır”

Türkçenin “prodental bir dil” olduğunu vurgulayan Ortaylı, Türklerin bu yüzden başka lisanları çok rahat ve gerçek söylem edebildiğine işaret etti.

Ortaylı, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Türk dünyasındaki lisanları anlamıyoruz demeyin. Kazakistan, Kırgızistan köylüleri ve üniversite hocaları ile temasa geçtiğinizde, Türkçeyi daha uygun anlarsınız. Lisanla oynanmaz. Lisanla oynayan milletler hüsrana uğrar. Çaba edeceğiniz beşerler, Türk lisanını gündemden almaya çalışanlar. Bugün için en büyük sorunumuz Kırım Türklerinin kullandığı lisan durumudur. Kırım Türkleri Rusya baskısı altındadır. Kırım Türklerini, gençlerini Türkiye’ye çekme, lisanlarını Türkçeye çekmemiz gerekiyor. Türkçenin en pak konuşulduğu yer kuzey Suriye’dir, yani Halep ve Musul Türkmenleridir, Makedonya ve Bulgaristan bölgesinin Türkleridir. Burada siyasi ve kültürel uyanıklığımız olmalıdır. Buradaki gençlerin nüfusu birkaç milyonu geçmez. Bu gençler Türkiye’ye yük değildir. Onları ülkemize çekmeliyiz.”

“Ergenekon neden bir müzikli sahne yapıtına mevzu olmadı”

Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun da kimin aklından ve gönlünden Türk’ü ortadan kaldırmak geçiyorsa, onun sonunun hüsran olduğunu söyledi.

Türkler için kutlu bir yer olan Semerkant’ta 3 Kasım’da Dünya Türk Lisanı Ailesi günü kabul edildiğini anımsatan Ercilasun, bu günün ilanında çok çalışan Prof. Dr. Öcal Oğuz’a teşekkür etti.

Türk lisanı, Türk tarihi konusunda daha çok iş yapılması gerektiğine işaret eden Ercilasun, şunları kaydetti:

“Bunun için besteler yapılmalı. Alfabesi çözülen Orhun Anıtları’ndaki yazıtları Ergenekon’dan çıktı. Buna ‘bir efsane’ deniliyor. Efsane değil. 5-6 Çin kaynağında tespit edilmiştir gerçek olduğu. Ergenekon neden bir müzikli sahne yapıtına husus olmadı? Kendi tarihimizi neden sahnelerde canlandırmayalım. Kosova’dan Moğolistan’a uzanan, batıdan dünyaya büyük bir Türk dünyası var. Bu lisanı çeşitli lehçelerle konuşan 250 milyon insan var. Türkçe çok büyük bir lisandır. Türkçe kesintisiz olarak bugüne geliyor. Hatta 9 bin yıl önceye kadar gidiyor konuşma lisanı olarak. Hasebiyle bu lisanı sahnelere taşımalıyız ve korumalıyız.”

Türkiye’den sonra en çok Türk’ün İran’da ve akabinde Doğu Türkistan’da yaşadığını hatırlatan Ercilasun, Irak, Kerkük, Kırım Türklerinin unutulmayıp, oradaki Türklerle kültürel irtibatın devam etmesi gerektiğinin altını çizdi.

“Dilde birlik önemlidir”

Prof. Dr. İskender Öksüz de lisanın, kültürün kendisi olduğunu, tarih, masal, destan, türkü ve dinin de lisana dayandığını belirtti.

Kimyacı olarak lisanı, “mekan” ve “zaman” içindeki durumuyla tahlil ettiğini anlatan Öksüz, lisanın yer içindeki durumu için, hakim sonlar içinde Türkçeyi yaymak ve korumak gerektiğini söyledi.

Dilin, milleti tanım ettiğini lisana getiren Öksüz, “Devletin misyonu, gelen kuşağa lisanını öğretmek. Lisan, millet, devlet bir çarkın tamamıdır. Bu çarka çomak sokarsanız, atık su üzere döne döne masraf. Münasebetiyle lisanımızı korumalıyız. Lisanda birlik değerlidir. ” dedi.

“Halaçoğlu, “Türkçe düşüneceğiz, Türkçe konuşacağız”

Prof. Dr. Yusuf Halaçoğlu ise bir lisanın konuşulması için millet olunması gerektiğine, millet olmadan, devletin olmadığına işaret ederek, şunları kaydetti:

“Vatan ve millet olmadan devlet olmaz. Atatürk 1931’de Türk Tarih Tezi’ni ortaya koyarken, ‘Türklerin tarihi yalnızca Osmanlı ve Selçuklulardan ibaret değildir.’ diyor. Tarihte ne vakit bir Türk devleti yıkılsa, yerine bir Türk devleti kurulmuştur. Türkler çok geniş coğrafyada devletler kurmuş. Bugün Osmanlı devri Türkçesi dediğimiz lisanı okumak ve yazmak için Arapça ve Farsça bilmek gereklidir. Bu yüzden Anadolu’da okuma yazma oranı Osmanlı’da çok düşüktü. Bu yüzden Atatürk, Latin alfabesine geçişi sağladı.”

Halaçoğlu, “Türkçe düşüneceğiz, Türkçe konuşacağız. Türk milletinin varlığı Türkçe konuşmasına bağladır. Türk demek, Türkçe demektir. Ne memnun Türküm diyene.” tabirlerini kullandı.