Yapay zeka çağında bilgi güvenliği: Flock Safety örneği

Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Milletlerarası Münasebetler Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erman Akıllı, ABD merkezli Flock Safety şirketinin yapay zeka dayanaklı kamera sistemlerini eğitmek hedefiyle bilgileri ülke dışına aktarmasının doğurabileceği riskleri AA Tahlil için kaleme aldı.

***

Yapay zeka teknolojileri, kamu güvenliği ve hatayla uğraş alanlarında devletlere kıymetli imkanlar sunarken beraberinde yeni ve birçok vakit göz arkası edilen stratejik riskleri de gündeme getirmektedir. Son devirde ABD merkezli otomatik plaka tanıma ve yapay zeka takviyeli kamera sistemleri geliştiren Flock Safety şirketine yönelik kamuoyuna yansıyan argümanlar, bu risklerin mahiyetini somut biçimde ortaya koymuştur. Tartışma, sırf bir teknoloji şirketinin operasyonel tercihleriyle sonlu olmayıp yapay zeka çağında bilgi egemenliği, ferdî mahremiyet ve ulusal güvenliğin nasıl korunacağına dair daha geniş bir sorgulamayı mecburî kılmaktadır.

Güvenlik ile özgürlük ortasındaki hassas denge

Flock Safety, ABD genelinde mahallî idareler, kolluk kuvvetleri ve özel bölüm tarafından yaygın biçimde kullanılan yapay zeka takviyeli kamera ağları aracılığıyla araçların, plakaların ve çevresel manzaraların otomatik olarak tespit edilmesi, depolanması ve tahlil edilmesi üzere süreçlerin toplandığı sistemleri sağlayan teknoloji şirketidir. Kamu güvenliği ve cürmün önlenmesi emeliyle devreye alınan bu sistemler, pratikte binlerce insanın günlük hareketliliğini daima olarak kaydeden nezaret altyapısına dönüşmektedir.

Basına yansıyan bilgilere nazaran, Flock Safety’nin yapay zeka algoritmalarını eğitme sürecinde ABD dışındaki taşeron firmalardan yararlandığı, bu firmaların, ABD hudutları içinde toplanmış araç, plaka ve çevresel imajları insan eliyle etiketlediği ve sınıflandırdığı tabir edilmektedir. Teknik açıdan bakıldığında bu durum, yapay zeka geliştirme süreçlerinde yaygın kullanılan bir yol üzere kıymetlendirilebilir lakin asıl sıkıntı, kullanılan sistemin kendisinden fazla işlenen datanın niteliğidir.

Zira kelam konusu datalar, sırf anonim teknik imgelerden ibaret değildir. Makul bir vakit ve yer bilgisiyle ilişkilendirildiğinde, bireylerin ve araçların hareket kalıplarını ortaya koyan, dolaylı biçimde hassas nitelik kazanan bilgi setlerine dönüşmektedir. Bu çeşit dataların ülke dışındaki taşeron şirket çalışanlarının erişimine açılması, yapay zeka çağında bilgi egemenliği ve ulusal güvenlik kavramlarının tekrar düşünülmesini mecburî kılmaktadır.

Öncelikle şu hususu net biçimde vurgulamak gerekir: Yapay zeka modelleri, büyük ölçüde bilgiye dayanır. Data olmadan bu modellerin eğitimi mümkün olmayacağı üzere başarılı sonuçlar lakin kaliteli yani etiketlenmiş ve temizlenmiş bilgiler ile eğitilen modeller tarafından sunulmaktadır. İmaj tanıma ve otomatik plaka okuma teknolojileri, milyonlarca görselin beşerler tarafından etiketlenmesi suretiyle eğitilmektedir. Düşük maliyet ve sürat avantajı nedeniyle global teknoloji şirketleri, bu süreci sıklıkla yurt dışındaki taşeronlara devretmektedir. Flock Safety olayı, istisnai bir uygulama örneği değil yapay zeka sanayisinde giderek yaygınlaşan bir pratiği yansıtmaktadır fakat bu uygulamanın güvenlik boyutu gereğince sorgulanmadığında ne tıp stratejik riskler doğurabileceğini de açık biçimde göstermektedir.

Verilerin paylaşılması hangi riskleri barındırıyor?

ABD sonları içinde toplanan pozisyon, plaka ve hareketlilik bilgilerinin ülke dışında işlenmesi, sırf şahsî mahremiyet açısından değil istihbarata husus bilgi güvenliği bakımından da önemli bir risk alanı oluşturmaktadır. Plaka dataları, vakit ve yer bilgileriyle birleştirildiğinde bireylerin günlük rutinleri, toplumsal alakaları ve hatta “kritik altyapılarla” temasları hakkında manalı çıkarımlar üretilebilmektedir. Bu bilgilerin yabancı ülke vatandaşlarının erişimine açılması ihtimali, datanın direkt sızdırılmasından bağımsız olarak, uzun vadeli analitik değerlendirmeler yoluyla da istihbarat üretimine imkan tanımaktadır.

Daha da değerlisi, bu risk sırf taşeron çalışanların ferdi niyetleriyle sonlu değildir. Bu şahısların tabi olduğu türel rejimler, yabancı devletlerin data erişim talepleri ve istihbarat servislerinin mümkün baskı kapasitesi, sorunu yapısal bir güvenlik sıkıntısına dönüştürmektedir. Öteki taraftan ABD’de federal seviyede kapsamlı ferdî bilgileri müdafaa yasasının bulunmaması, bu çeşit hassas dataların sürece faaliyetlerini daha da karmaşık hale getirmektedir. Bu tablo, yapay zeka temelli nezaret sistemlerinin mevcut şahsî bilgilerin korunması rejimleriyle ortasındaki derin yapısal tansiyonu açık biçimde ortaya koymaktadır. Çünkü güvenlik ile özgürlük ortasındaki en hassas istikrar, günümüzde büyük ölçüde bu çeşit teknolojiler üzerinden sınanmaktadır.

Bununla birlikte özel hayatın saklılığı açısından sorun çok daha derin bir boyut taşımaktadır. Kamusal alanlarda bireylerin açık isteği olmaksızın daima data toplanması ve bu bilgilerin yapay zeka aracılığıyla tahlil edilmesi, klasik mahremiyet anlayışının ötesine geçen bir nezaret kapasitesi oluşturmaktadır. Bu durum, bireylerin davranışsal olarak profillenmesine ve daima izlenmesine imkan tanırken demokratik kontrol ve hesap verebilirlik düzeneklerini da zayıflatma potansiyeli taşımaktadır.

Sonuç prestijiyle Flock Safety olayı, münferit bir şirket pratiğinden fazla, yapay zeka ekosisteminin yapısal bir meselesine işaret etmektedir. Yapay zeka çağında bilgi, devletler için stratejik bir kaynak haline gelmiştir. Bu nedenle fizikî hudutların korunması ne kadar değerliyse sınıraşan bilgi akışlarının kontrolü de o kadar hayati bir nitelik kazanmıştır.

Uluslararası hukuk normlarının sonlu bağlayıcılığı ve global ölçekte örgütlenen bilgi sürece teamülleri, hem ferdi mahremiyet hem de ulusal güvenlik açısından önemli riskler üretmektedir. Bu bağlamda yapay zekanın sunduğu imkanlardan faydalanılırken hassas dataların ülke hudutları içerisinde, yerli ve ulusal altyapılarla depolanması ve işlenmesi, stratejik bir mecburilik olarak karşımıza çıkmaktadır. Aksi halde, kamu güvenliği üretmesi beklenen teknolojiler, uzun vadede yeni ve derin güvenlik açıklarının kaynağına dönüşme riskini taşımaktadır.

[Prof. Dr. Erman Akıllı, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Memleketler arası Bağlar Kısmı Öğretim Üyesi’dir.]

*Makalelerdeki fikirler müellifine aittir ve Anadolu Ajansının editoryal siyasetini yansıtmayabilir.