CIA’in, 1965’te Hindistan’daki saklı operasyonda plütonyum yüklü nükleer jeneratörü kaybettiği öne sürüldü

ABD Merkezi Haberalma Teşkilatının ( Cıa ), 1965’te Hindistan’da yürüttüğü bâtın operasyonda plütonyum yüklü nükleer jeneratörü Nanda Devi Dağı’nda bıraktığı argüman edildi.

New York Times (NYT) gazetesinin haberine nazaran, Cıa, 1964’te birinci atom bombasını patlatmasının akabinde Çin’in füze denemeleri ve nükleer faaliyetlerine ait radyo sinyallerini izlemek gayesiyle Nanda Devi’nin doruğuna bilinmeyen sensör yerleştirmeyi planladı.

Amerikalı ve Hindistanlı dağcılardan oluşan takım, Çin’i gözetlemek için “SNAP-19C” ismi verilen ve radyoaktif yakıtla çalışan jeneratörü dağın doruğuna yerleştirmek üzere taşırken hava şartları aniden kötüleşti.

Hint ekibin lideri Mohan Singh Kohli’nin dağcıların hayatını riske atmamak için vakit kaybetmeden geri dönmeleri ve ekipmanı emniyete alarak yerinde bırakmaları talimatını vermesi üzerine operasyon durduruldu.

Nagazaki’ye atılan atom bombasında kullanılanın yaklaşık üçte biri kadar plütonyum içeren nükleer aygıt, 7 bin 816 metre yüksekliğindeki Nanda Devi’nin tepesine yakın buz çıkıntısına bırakıldı.

Hint istihbarat vazifelisi Sonam Wangyal, “Kar, dizlerimize kadar yükselmişti. O kadar şiddetli yağıyordu ki yanımızdaki adamı yahut ipleri göremiyorduk.” tabirlerini kullandı.

Ekibin büsbütün bitkin düştüğünü anlatan Wangyal, “Karımız aç, suyumuz yoktu, yiyeceğimiz yoktu.” dedi.

1966’daki aramalarda hiçbir ize rastlanmadı

Kohli ile CIA takımı, Mayıs 1966’da geri almak için bölgeye gitti lakin aygıt ile bırakıldığı buz çıkıntısının yerinde olmadığı görüldü.

Kayıp aygıtın bulunması maksadıyla 1967 ve 1968’de birer arama vazifesi daha gerçekleştirildi.

Ekip, radyasyonu ölçmek için alfa sayaçları, karı taramak gayesiyle teleskoplar, ısıyı tespit etmek için kızılötesi sensörler ve metalleri bulmak üzere mayın tarama araçlarını kullandı lakin hiçbir sonuç elde edilemedi.

1965’teki operasyonda yer alan ABD’li dağcılardan Jim McCarthy, aygıtın “çok sıcak” olduğunu ve etrafındaki buzu eriterek batmaya devam edebileceğini belirtti.

Kış aylarında meydana gelen çığların ekipmanı sürüklemiş olabileceği de tabir ediliyor.

Olay, 1970’lerde kamuoyunu sarstı

ABD merkezli Rolling Stone mecmuasının yan kuruluşu Outside dergisi, 1978’in başlarında, 1965’te Nanda Devi Dağı’nda yürütülen saklı operasyonda kaybolan plütonyum yüklü nükleer aygıta ait araştırma yapmaya başlamıştı.

Outside mecmuasının “Nanda Devi Olayı” ile ilgili haberi, yetkililerin ve dağcıların isimlerinden bahsedilmeden 12 Nisan 1978’de yayımlanmıştı.

Aynı gün, eski Demokrat Kongre üyeleri John David Dingell ve Richard Lawrence Ottinger, dönemin ABD Başkanı Jimmy Carter’a yazdıkları mektupta, “Eğer haber doğruysa ulusa bu önemli ve utanç verici durumu çözmek için gerekli her türlü tedbiri almasını şiddetle tavsiye ediyoruz.” tabirini kullanmıştı.

ABD’li yetkililer, “İstihbarat faaliyetleriyle ilgili argümanlar konusunda yorum yapmama tarafındaki standart kamuoyu tutumunu” benimsediklerini belirtmiş, Washington ile Yeni Delhi idaresi, krizi büyütmeden yönetmek için perde gerisinde temaslarda bulunmuştu.

Nükleer aygıt, etraf ve insan sıhhatini etkileyebilir

Nagazaki kentine atılan atom bombasında kullanılan “Pu-239 izotopu” ve radyoaktif yakıt “Pu-238” içeren nükleer jeneratörün etraf ve insan sıhhati açısından risk oluşturabileceği düşünülüyor.

Himalayalar’da bulunan Nanda Devi Dağı’ndaki buzullar, Ganj Irmağı sistemini besliyor, kayıp aygıtın ırmağın kaynaklarını kirleterek insanları zehirleyebileceğinden telaş ediliyor.

Hindistan hükümeti, 1970’lerde bu dehşetleri gidermek gayesiyle uzmanlardan oluşan komiteyi görevlendirdi.

Uzmanlar, 1979’da aygıtın hala kayıp olduğunu lakin bölgeden alınan su örneklerinde rastgele bir kirlenme izine rastlanmadığını açıkladı.

Jeneratörde nükleer silahlardaki üzere tetikleme sistemi bulunmadığı için aygıtın tabiatıyla patlamasının beklenmediğini belirten bilim insanları, tekrar de plütonyum çekirdeğinin “kirli bomba” üretiminde kullanılabileceğine dair kaygıların sürdüğünü lisana getiriyor.