Terörsüz Türkiye’ye geçiş sürecinde “sol” tartışması

Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, “sol” siyasetin tarifini ve Terörsüz Türkiye‘ye geçiş sürecinde yurtsever solun nasıl bir tavır benimsemesi gerektiğini AA Tahlil için kaleme aldı.

***

Son vakitlerde münfesih terör örgütünün kurucusu Öcalan’ın ve kimi mensuplarının da içinde olduğu bir sosyalizm ve sol tartışması ortaya çıktı. Bu tartışma için aslında genel sorulara gereksinim var. Bunun yerine ileri sürülen birtakım jenerik tezler gerçek kabul ediliyor ve onlar üzerinden tartışılıyor. Bu da asıl sorunun dogmatik bir sol bakış açısı olduğunu gösteriyor.

Konuya girmeden bir parantez açmak gerekirse öteden beri var olan sol ve sağ kavramlarının Türkiye‘ye yabancı olduğu tartışması değerlidir. Hatta günümüzde dünyada da sol ve sağ formunda siyasi konumlanmanın miadını doldurduğu tezleri da dikkate bedel yaklaşımlardır lakin bu tartışmalar olmakla birlikte en azından siyasetin ana aksları sağ ve sol olarak nitelendiği sürece ya da bu kavramlara gereksinim devam ettikçe sol siyaset de varlığını sürdürecektir.

Anlamlı bir tartışma için her periyot konuşulan ancak bugün için daha da değerli olan şu soruyu sormak gerekir: Politik açıdan solun günümüzdeki karşılığı nedir?

Elbette devamında da Türkiye‘de “Genel politik tanıma uygun bir sol var mıdır?” sorusu gündeme gelebilir.

Politik açıdan sol

21. yüzyılda sınıf asıllı solculuğun ortadan kalktığı yahut gücünü yitirdiği tezi çok güçlü olgularla ileri sürülüyor.

Hakikaten kapitalizmin son elli yıllık dönüşümü toplumsal yapıları kökten değiştirdi. Bu değişimde teknoloji, bağlantı ve ulaşımdaki gelişmeler, dünyayı global sermayenin objesi haline getirdi.

Emek sermaye temel çelişkisinin yerini, insanın özgürleşmesiyle, baskıcı otoriteler ortasındaki çelişki aldı.

Klasik emekçi sınıfının yerini emeğe dayalı farklı sınıfsal katmanlardan oluşan toplum, iç sermayenin yerini global egemenlikten hisse alan, kendi içinde de çatışan ve ulusal sermayeleri de denetim altına almaya çalışan global sermaye güçleri aldı.

Belirteyim ki burada söylenen sınıfların bittiği değildir. Solun emekçi sınıfına dayalı siyaset devrinin kapandığı yahut marjinalleştiğidir. Öbür bir deyişle, klasik personel sınıfı asıllı sol tezinin aslında başarısız olduğu, hiçbir vakit realize olamadığı, daima öncü/kadrocu bir hareketin telaffuzunda kaldığı tabir ediliyor.

Batı’da emekçi sınıfları, öncü kümelerin kitlesi olmaktan ve nihayetinde seçmeni olmaktan öteye gidemedi, iktidar öznesi olamadı. Sonrasında da sınıfların karakteri çok değişti, temel çelişkinin ve çelişkilerin bağlamı kökten yenilendi yoksa kapitalizmin ekonomik yapısı, elbette objektif dinamikleri gereği sınıf ilgileri üretir. Bu durum adeta bir zorunluluktur. Fark, artık ütopik kabul edilen sınıf asıllı solculuğun yerini daha gerçekçi olan toplumsal sol siyasetin almasıdır yani sınıf temelli solun bittiği tespiti ya da savı, sol siyasete olan gereksinimin bittiği manasına gelmez.

Bu noktada, sınıf temelli solculuktan toplum temelli solculuğa geçildiği söylenebilir. Sol siyasetin sosyolojik kapsamının genişlediği tespiti tam da buna yöneliktir. Bu bağlamda günümüzde sol siyaseti belirleyen üç ana mecra ve temel bir kimlik olduğu söylenebilir:

Birincisi, devlet ve halk/vatandaş alakaları mecrası.

İkincisi, devletle sermayenin münasebetinde devletin rolü mecrası.

Üçüncüsü ise toplumsal siyasetler mecrası.

Temel kimlik açısından ise enternasyonel değil yurtsever sol.

Halk/vatandaş-devlet ilişkisi

Günümüzün sol siyaseti, devletin siyasal sistem olarak işleyişinde halkın iradesini merkeze alan yaklaşımlara sahip olmak manasına gelir. Halkın iradesini siyasal sistemin merkezine almak demek, güçlü ve derin bir demokrasi anlayışıyla hareket etmeyi gerektirir. Günümüzde vatandaş inisiyatifine dayanan gelişmiş bir demokrasi, ana perspektiftir. Bunun asli savunuculuk vazifesi, sol siyasete ilişkin olmalıdır.

?Yalınkat ve halka aralıklı demokrasi anlayışlarına karşı çok katmanlı ve her katmanda halkın iradesine nazaran işleyen, vatandaşı yalnızca seçmen olarak değil iki seçim ortası periyotta etkin siyasi özne haline getiren bir demokrasi anlayışı, sol siyaset tarafından geliştirilip hayata geçirilebilir.

Hak ve özgürlük alanı da bu mecrada yer alır. Halkın iradesine ve vatandaş inisiyatifine dayalı demokrasiyi geliştirmek, tıpkı vakitte hem yeni hak ve özgürlükler alanlarının açılmasını hem de mevcut hak ve özgürlüklerin gelişmesini sağlar. Bu açıdan bakıldığında Türkiye‘de 16 Nisan 2017’de referandumla kabul edilen anayasa değişikliği, toplum temelli sol bir değişimdir.

Devlet-sermaye ilişkisi

?Kapitalizm şartlarında işleyen bir devletin hâkim ekonomik güç olan sermaye ile bağı, sol siyaset açısından temel ayırt edici alanlardan bir başkasıdır. Ekonomik egemenliğin her halükarda siyasi egemenliği belirlediği biçimindeki vülger determinizmden bakılmadığı sürece, kapitalizm şartlarında ekonomi ve siyaset alanlarının özerklik imkanına sahip olabileceği kabul edilir.

Elbette global yeni sömürgeciliğin siyasi aktörleri olan ve ekonomik egemenlik savaşında taşıyıcılık yapan birtakım ulusal devletlerin sermayenin denetiminde olduğu gerçektir. Amerika Birleşik Devletleri (ABD), İngiltere, Almanya ve Fransa, sermaye denetimindeki güçlü devletlere örnektir. Bu ülkeler açısından sol siyaset lakin sermaye denetimindeki devletleri sermayeden özerkleştirme uğraşı üzerine şekillenebilir.

Çin ve Rusya, sermaye denetiminde olmayan, sermayeyle ilgiyi işbirliği formunda yürüten lakin siyasal sistemlerinin işleyişi açısından demokrasiye aralıklı devletlerdir. Bu ülkelerde sol siyasetin tesirli olacağı mecra, devletin siyasal sisteminin işleyişinde halkın iradesini güçlendirme mecrasıdır.

Özetle, günümüzde sol siyasetin sermayeye bakışı, düşmanlık ve hasımlık olmak zorunda değildir. Bununla birlikte sol siyaset, sermaye denetimindeki devlet olmaya da karşı durmalıdır. Bu nedenle, devletin sermayeyle bağlantısını denetim değil işbirliği münasebeti olarak düzenlemesi ve özerk alanını müdafaası, sol siyasetin temel yaklaşımlarından biri olarak kabul edilebilir. Nihayetinde devlet gerek duyması halinde regülasyonlarla sermayenin hareket alanını ülkesel açıdan ziyan verici sonuçlar doğurmayacak formda lakin toplum lehine düzenleme yetkisine de sahip olmalıdır. Kapitalizmin toplum açısından ziyan verici sonuçlarına karşı önlem alabilmelidir.

Bu tarafıyla Türkiye Cumhuriyeti Devleti, sermaye devleti değil sermayeyle işbirliği yapan, demokraside karar kılmış bir devlettir. Bu özellikleri sebebiyle sermaye denetimindeki Batı devletlerinin karşısında tüm toplumlara alternatif sunabilir. Bilhassa 21. yüzyıldaki pratikleriyle toplumsal karaktere sahip demokratik bir devlet örneği ortaya koyma imkanları çok fazladır. Bu bağlamda Türkiye Cumhuriyeti Devletinin antiemperyalist niteliğini, demokratik özelliklerini, toplumsal karakterini ve kamucu istikametini güçlendirmek, tam da sol siyasetin yapabileceği bir şeydir.

Sosyal siyaset yaklaşımları

?Herkesin gelir garantisine sahip olması, genel olarak fırsat eşitliği, çalışanlar bakımından adil bir taban fiyat, fiyatsız sıhhat hakkı, fiyatsız eğitim hakkı, eksiksiz toplumsal güvenlik hakkı, dezavantajlı kısımlara ve özel toplumsal kümelere ek dayanaklar, farklı toplumsal yardım imkanlarının geliştirilmesi, çalışma hakkının eksiksiz gerçekleştirilmesi, toplumda gelir kümeleri ortasındaki farkları üste hakikat azaltacak adil bir gelir dağılımı sistemine geçiş üzere birçok toplumsal adalet yaklaşımları, bu mecrada sol siyasetin yüklenmesi gereken vazifelerdir. Bu noktada, bilhassa 21. yüzyılda Batı’nın refah toplumları çöküşe geçip toplumsal devletleri süratle aşınırken Türkiye’nin toplumsal devlet niteliğini güçlendiren kapsamlı toplumsal siyasetleri hayata geçirmesi, dikkate bedel bir durumdur.

Yurtsever sol

?Sınıf asıllı solculuğun tarihte önemsizleşmesiyle birlikte enternasyonel solculuk da etkisizleşmiştir. Elbette sol siyaset, milletlerarası münasebetler içinde olabilir lakin artık bu, kimliksiz, anonim bir ilgi biçimi değil kendi yurdunun muhtaçlıkları üzerinden, eşit haklı kurulan işbirliği bağlantılarıdır. Bu nedenle günümüzde yurtsever olmak, solun memleketler arası toplum bağlamında belirleyici kimliğidir. Yurtseverlik, yerliliği ve ulusallığı kapsar lakin yurtsever sol siyasetler, üniversal bedel sistematiğinde yer alan geliştirici normları da içerecek formda kurulur. Bununla birlikte, yurtseverliğe karşı ideolojik hücum aracına dönüştürülen göstermelik insan hakları retoriğine karşı açık ve net tavır almak, yurtsever solun vazifeleri ortasındadır. Antiemperyalizm ise yurtsever solun temel karakteridir.

Türkiye açısından yurtsever solun ayırt edici niteliklerinin başında, Türkiye’nin coğrafik bütünlüğüne ve siyasi birliğine sahip çıkmak, Türkiye’ye yönelik yürütülen global emperyalizmin projelerine karşı antiemperyalist çizgiyi odunsuz savunmak ve terörü ebediyen sona erdirmek gelir.

Türkiye’de sol var mı?

?Türkiye’nin son 150 yıllık tarihinde sınıf asıllı solculuk yapan akımlar, tabansız bir takım hareketinden diğer bir noktaya gelememişlerdir. 1980 öncesi kısmen gelişen (merkezinde eski TKP’nin olduğu ve DİSK’e dayanan) sınıf temelli solculuk dahi niceliği bir ölçü geniş takım hareketi olmanın ötesine geçememiştir. Münasebetiyle, Türkiye’de hiçbir vakit personel sınıfına dayanan sosyolojik bir güçle sınıf asıllı sol siyaset olmamıştır, olamamıştır. Takımcı siyasetlerin bir kısmı hayali ihtilal peşinde koşarak, sosyolojik ve siyasal gerçekliğin uzağında kalarak önemsizleşip gitmişlerdir. 1985’ten itibaren kendini yenilemeye çalışan barışçı sol akımlar ise yenilenme süreçlerini sönümlenmeyle tamamlamışlardır. Cumhuriyetle birlikte devletin kuruluşu, sınıf temelli olmadığı, aslında sermaye birikimi olmadığından bu türlü bir sınıf temeli de bulunmadığı için bürokrasiye dayanmıştır.

Bürokratik devlet, uzun müddet halkı Batıcı ideolojiye nazaran şekillendirme vazifesi üstlendiği için halk tersi uygulamaların merkezi olmuş ve bir tıp bürokratik oligarşi doğmuştur. Bu da halka uzaklıklı bir devlet işleyişi üretmiştir.

Cumhuriyetin kuruluşunda antiemperyalizm ve tam bağımsızlık perspektifi olarak ortaya çıkan siyasal yönelim dışında ne sınıf ne de toplum asıllı solculuğa yaklaşan hiçbir politik yaklaşım yoktur.

CHP, hiçbir vakit sınıf temelli solculukla ilgili olmadığı üzere toplum temelli solculuğa da yakınlık göstermemiştir. Devlet ve halkın ilgisinde daima halk tersi durumda yer almıştır. Sermaye-devlet bağlantısı konusunda bilhassa devlet, zenginlerine ne vakit muhtaçlık varsa iradesini teslim etmiştir. 21. yüzyıldaki CHP ise temsil alanları prestijiyle yurtsever kimliğe dahi ters duruma gelmiştir.

Kadro hareketleri formunda gelişen ve darbeci gelenek içerisinde yer alan kendine sol diyen akımlar ise her seferinde halk aksisi konuma düşmüşlerdir.

Kimlik sorunları üzerinde sol retoriği kullananların hiçbir vakit ne sınıf ne toplum temelli sol pratikler içerisinde olmadıkları da bilinen bir gerçektir.

Daha da kıymetli olan konu, bugün Türkiye’de kendine sol diyen, büyüğünden küçüğüne birçok siyasal akımın adeta emperyalizmin aparatları haline gelmesi ve açıkça antiemperyalist çizgiden vazgeçmiş olmalarıdır. Antiemperyalist olmayan bir siyasal akımın sol olmayacağı muhakkaktır. Bu nedenle, neoliberal ve/veya Batıcı çizgide olup kendilerini sol diye niteleyen bireylerin ve akımların gerçekte sol siyasete sahip olmadıkları da bariz bir gerçektir. Öteki bir deyişle, liberal sol yahut batıcı sol olarak nitelenen yaklaşımlar, mandacı zihniyetin siyasi görünümünden öteki bir şey değildir.

Görüldüğü üzere Türkiye’de gerçek manada kendini yurtsever sol demokrat olarak kimliklendiren yahut buna layık olan güçlü bir sol siyasal akım yoktur.

Ancak günümüzde solun ayırt edici karakterlerine bakıldığında antiemperyalizm, yurtseverlik, darbe zıtlığı, mültecilerin korunması, bayan hakları savunuculuğu, gençliğe sahip çıkılması, güçlü toplumsal siyasetler üzere temel sol yaklaşımlar üzerinden değerlendirildiğinde siyasi niteleme açısından olmasa dahi siyasi pratik bakımından sol unsurlara daha uygun hareket eden başkanın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, sol siyasetlere yakın olan partinin AK Parti olduğu müspet bir tespit olarak söylenebilir.

Yurtsever sol ve Terörsüz Türkiye

Konuyu Terörsüz Türkiye gayesi ve sol yaklaşım ne olmalı üzerinden ele alınca öncelikle Türkiye’de kendine “solcu” diyen çevrelerin durumuna bir göz atmak gerekir. Gerçek ve geçersiz sol akımlara ait bir tespit yapılmadan Türkiye’de olması gereken gerçek solun Terörsüz Türkiye gayesi ve demokrasiyi ilerletme perspektifi açısından durumu tam söz edilemez.

Sol isminin istismarı

Solculuk nitelemesi o denli bir hale geldi ki solun varoluş asıllarına kökten alışılmamış birçok fikri sapma ve karşı akım, solculuk olarak pazarlanır oldu. Bunlardan öne çıkanlara bakarsak solculuğu istismar eden akımların isimlerini şu formda sıralayabiliriz:

Sermaye solculuğu,Liberal solculuk,Neoliberal solculuk,Batıcı solculuk,Foncu solculuk,Küreselci solculuk,Gayrimilli solculuk,Irkçı solculuk,Devlet düşmanı solculuk,İnsan tersi solculuk,Cinsiyetsizcilik solculuğu,,Arkaik dogmatik solculukDuruma ve bağlama nazaran bu liste uzayıp masraf. Bu sapma akımların kimileri iç içe, kimileri tek başına ortaya çıktı. Hepsinin marjinal de olsa az çok bir karşılığının bulunduğu ve gerçek sol üzere savunulduğu görülüyor. Halbuki bunların tamamı düzmece soldur. Sol ismini istismar eden sapma akımlardır.

İşin aslına bakarsak bir yandan içinde yaşanılan ülkenin ve toplumun tarihinin, bedellerinin, inançlarının karşısında yer alıp öte yandan sol olunamaz.

Toplumsal adalet savunulmadan solculuk yapılamaz.

Seçkinler idaresiyle sol yan yana gelemez.

İnsana düşman olarak yahut insanın korunmasını göz arkası ederek sol ismine hayvan hakları yahut insan tabiatını reddederek diğer bir hak (!) savunulamaz.

Sermaye sözcülüğüne soyunarak solculuk ve özgürlükçülük taslanamaz.

Ayrıca ulusal devleti sahiplenmek ve sol fikirlerle tesir etmek için gayret göstermek yerine devlet aksiliğini yüceltmek, solculuk değil lakin ülke düşmanlığı olur.

Yurtsever sol ve demokrat olmak

Ülkeye bağlılık (yurtseverlik), toplumsal adalet (sol toplumsal politikalar) ve halkın iradesi (demokrasi) üzerinden bakıldığında günümüzdeki solculuk açısından öne çıkan temel gereksinimin yurtsever sol demokrasiyi savunmak olduğu anlaşılıyor.

Yine yapan geleneğe, inanç bedellerine, ülke tarihine, ülkenin siyasi, toplumsal, kültürel ve hukukî birikimine sahip çıkmak üzere yerli sol yaklaşımlar, bugünün sol dünya görüşünün en çok işleyen ögelerine dönüştü.

Kamuculuğu, kamu malının emele uygun kullanılmasını ve toplumsal siyasetleri desteklemek, tam bağımsızlıktan yana ve antiemperyalist olmak ise her vakit solun en kıymetli ayırt edici özellikleri ortasındadır.

Kapitalizmin uluslar ve insanlık için ortaya çıkardığı her türlü ziyan verici sonuca karşı çaba etmeye gelince bu çaba, her periyot olduğu üzere bu devir de solun en kıymetli vazifesidir.

Tüm bunlar dikkate alındığında bugün ana akım solculuk, yurtsever sol demokrat olmak halinde tanımlanabilir.

Terörsüz Türkiye ve demokrasi reformu

Şiddetin gerek terör olarak gerekse toplumsal ve ferdi şiddet halindeki varlığını ülkelerin hayatından, toplumun ve bireyin ömründen tasfiye etmek, günümüzde kıymetli bir sol perspektiftir. Bunun için Türkiye’nin yaşadığı tarihi devir bakımından yurtsever solculuk, kayıtsız kuralsız Terörsüz Türkiye maksadına dayanak vermeyi gerektirir. Bu hususta en ufak bir kuşku duymak, yurtsever sol perspektifle çelişir.

Halkın iradesini güçlendirecek, ulusal birliği tam garantiye kavuşturacak demokrasi ve hukuk ıslahatlarını talep etmek ve ıslahat süreçlerine katılmak, bugün yurtsever sol demokrat olmanın temel ölçütlerinden biridir. Bu nedenle, Terörsüz Türkiye gayesine ulaştıktan sonra en geniş toplumsal ve siyasi uzlaşmayla hazırlanması istenen ve beklenen yeni anayasa sürecinde yer almak, katkı sunmak, Türkiye’nin tüm yurtsever sol demokrat etraflarının tarihî vazifesidir.

[Mehmet Uçum, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili’dir.]

Makalelerdeki fikirler muharririne aittir ve Anadolu Ajansının editoryal siyasetini yansıtmayabilir.