Trump’ın yeni güvenlik stratejisi ABD dış siyasetinde radikal bir kopuşa işaret ediyor

Trump idaresinin Ulusal Güvenlik Stratejisi, Amerika’nın en yakın müttefikleri ortasında tasaya yol açtı. Strateji, on yıllardır ABD dış siyasetinin temelini oluşturan unsurlardan dramatik bir kopuşu işaret ediyor.

Geçen hafta ABD idaresi tarafından açıklanan 33 sayfalık doküman, dünyayı öncelikle ekonomik bir alan olarak sunuyor, ikili mutabakatları ve ekonomik milliyetçiliği çok taraflılığın ve demokrasinin teşvik edilmesinin üzerine çekiyor.

BBC News ABD Muhabiri Tom Bateman, bunun Trump idaresinin “ideolojik eğilimlerini” yansıttığını söylüyor.

Belgenin, Rusya yahut Çin üzere klâsik rakiplere neredeyse hiç tenkit getirmemesi de tıpkı derecede dikkat alımlı.

Diğer yandan Avrupa’ya yönelik sert tenkitleri bu hafta Avrupa başşehirlerinde kaygıya yol açtı.

‘Avrupa, medeniyetin silinmesiyle karşı karşıya’

Bundan evvelki strateji evrakları, Amerika’nın Avrupa ülkeleriyle paylaştığı bedelleri ve öncelikleri yine teyit etme eğilimindeyken, bu doküman farklı bir istikamete sapıyor.

Belgeye nazaran, kıtanın çok taraflı kurumlara yönelmesi ve “Batı Kimliği” üzerinde yozlaştırıcı bir tesir yaratan göç siyasetleri nedeniyle Avrupa “20 yıl yahut daha kısa müddette tanınmaz hale gelecek”.

Stratejinin bir kısmında, Avrupa’nın “medeniyetin silinmesiyle” karşı karşıya olduğu açıkça belirtiliyor.

Bateman Avrupalı ??liderlerin, en azından özel konuşmalarda, evraktan “dehşete düştüğünü” söylüyor.

“Yönetimin birtakım kısımlarının ideolojik konumunun bu olması onları şaşırtmıyor – lakin bunun resmi bir siyaset dokümanında lisana getirilmesini görmek onlar için epey telaş verici” diyor.

ABD-Avrupa bağlarındaki bozulma aylardır aşikar.

Trump idaresinin Avrupa’ya yönelik tavrının birinci işaretlerinden biri, Şubat ayında Lider Yardımcısı JD Vance’in Münih Güvenlik Konferansı’nda Avrupa demokrasilerine yönelik sert tenkitlerde bulunması ve önderleri göç ve söz özgürlüğü mevzularında seçmenlerin telaşlarını görmezden gelmekle suçlamasıyla geldi.

Ancak pratikte, bu yeni gergin bağlantı öteki bir alanda kendini gösterdi: Ukrayna’daki savaş.

Belge, Avrupa’nın güç dinamiklerini yanlış anladığını ve ABD’nin bölgeyi istikrara kavuşturmak için diplomatik güç harcaması gerektiğini öne sürüyor gibi görünüyor.

Avrupa Birliği, ABD’nin Ukrayna’daki savaşı sona erdirme uğraşlarını engellemekle suçlanıyor ve dokümana nazaran ABD, “Avrupa ekonomilerini istikrara kavuşturacak” halde “Rusya’ya stratejik istikrarı yine sağlamalı”.

Temel ileti, Ukrayna’nın yaşayabilir bir devlet olarak kalması gerektiği fakat bunun Rusya’nın baskın pozisyonunu kabul etmeyi gerektirdiği tarafında.

Bateman’ın bildirdiğine nazaran Donald Trump’ın, Avrupa’ya ve Ukrayna’ya karşı “sabrı tükeniyor”.

“Açıkça görülüyor ki… Avrupalılar, Ukraynalıların esasen teslimiyet olarak göreceği bir duruma boyun eğmek zorunda kalıyorlar” diyor.

Ukrayna konusundaki tansiyon, Trump ve Vance’in Şubat ayında Oval Ofis’te Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile yaptığı görüşme de dahil olmak üzere, yüksek profilli anlarda esasen ortaya çıkmıştı; bu görüşmede Zelenskiy “saygısız” ve “nankör” olarak nitelendirilmişti.

Avrupa önderleri artık, ABD’nin Kiev’in tercihlerinden çok Moskova’nın tercihlerine daha yakın bir sonuç için baskı yapabileceği gerçeğiyle karşı karşıya.

Rusya, Ulusal Güvenlik Stratejisini sıcak bir halde karşıladı ve bunu vizyonlarıyla “büyük ölçüde tutarlı” olarak nitelendirdi.

‘Trump ek maddesi’

Avrupa’ya yönelik tenkidin yanı sıra, yeni strateji “Batı Yarımküresi” olarak anılan Amerika kıtasını ABD dış siyasetinin birincil odak noktası olarak öne çıkarıyor.

Belgeye nazaran idare, “bölgenin Amerika Birleşik Devletleri’ne yönelik kitlesel göçü önlemek ve caydırmak için gereğince istikrarlı ve güzel yönetilen kalmasını sağlamak” istiyor.

Strateji, idarenin yaklaşımını 19. yüzyılda Lider James Monroe’nun Amerika’da ABD üstünlüğünü savunan ve Avrupa sömürge güçlerinin müdahalesini reddeden siyasetinin bir devamı olarak konumlandıran “Trump ek maddesi” fikrini tanıtıyor.

Bateman, idarenin bu yenilenen ilgiyi, dokümanda Çin’in direkt ismi geçmese de, Latin Amerika’daki Çin tesirine karşı koymak için gerekli gördüğünü söylüyor.

Trump’a nazaran Çin, bölgede çok fazla ekonomik destek noktası elde etti, lakin Panama Kanalı’nı “işlettiği” argümanı tam anlamıyla doğru değil.

Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun bu yılın başlarında Latin Amerika ülkelerine yaptığı ziyaretler de dahil olmak üzere, son ABD diplomatik gayretleri, Washington’ın bölgede hem ekonomik hem de stratejik olarak hakimiyetini tekrar tesis etme niyetinin sinyalini veriyor.

Strateji bu siyasetin askeri boyutu üzerinde durmasa da, Karayipler’de uyuşturucu kaçakçılarına yönelik olduğu argüman edilen hava atakları kampanyası ve Venezuela açıklarında birden fazla Amerikan savaş gemisinin ve binlerce askeri çalışanın varlığı, askeri güç tehdidinin altını çiziyor.

Yeni Ulusal Güvenlik Stratejisi, Washington’da ve Avrupa’da tartışmaları şimdiden tekrar şekillendirdi.

Ukrayna, ABD-Avrupa ilgileri ve daha geniş global sistem üzerindeki tesirleri hala gelişmeye devam ediyor.

Ancak evrak bir şeyi açıkça ortaya koyuyor: Trump idaresi Amerika’nın dış siyaset önceliklerini tekrar tanımlamayı amaçlıyor – ve müttefiklerinin bu yeni gerçeğe ahenk sağlamasını bekliyor.